IndonesieNU

Arjan over Bumi Manusia: 'Mooie en meeslepende film'

Arjan over Bumi Manusia:'Mooie en meeslepende film'

17-08-2019 | Artikel
De film Bumi Manusia (vert. Aarde der Mensen) is sinds 15 augustus 2019 te zien in de Indonesische bioscopen, twee dagen voor de onafhankelijkheidsviering in Indonesië. Bumi Manusia is gebaseerd op het gelijknamige boek van de Indonesische schrijver Pramoedya Ananta Toer. Het verhaal speelt zich af rond de vorige eeuwwisseling toen Indonesië nog een Nederlandse kolonie was. In de film spelen spelen ook Nederlandse acteurs een rol, onder wie Arjan Onderdenwijngaard die een rechter speelt van de inlandse rechtbank. 
bumi manusia
Arjan Onderdenwijngaard. Foto: Rob Hammink
Tegenover Indonesiënu.nl vertelt Arjan dat Bumi Manusia een mooie, meeslepende drie uur durende film is geworden. Er is in de studio in Yogyakarta zelfs een deel van Surabaya nagebouwd om alles er zo authentiek mogelijk uit te laten zien.


     Waar gaat de film eigenlijk over?


Arjan legt uit: "Bumi Manusia, naar het beroemde boek van Pramoedya Ananta Toer, schetst een beeld van de koloniale en inheemse feodale samenleving rond de eeuwwisseling van de 19e naar de 20e eeuw en het ontwaken van het Indonesische nationalisme."

"Het verhaal gaat over de jonge Javaanse adellijke Minke, die door zijn Nederlandse opleiding in aanraking komt met de moderniteit die via Nederland, Nederlands-Indie bereikt heeft; de tram, stoomschepen, de trein, industrialisatie, etc." 

"Minke heeft als hobby schrijven en schrijft verhalen in het Nederlands voor lokale advertentiebladen onder het pseudoniem Max Tollenaar. Hij, gericht op het Westen, wordt verliefd op het Indo-Europese meisje Annelies, waar hij later mee trouwt. Annelies vereenzelvigt zich juist meer met haar Javaanse moeder, die nyai is, de bijzit van de melkveehouder en herenboer Herman Mellema." 

"Nyai Ontosoroh is als jong meisje voor 25 gulden door haar vader aan Herman verkocht. In eerste instantie leert Herman haar van alles en hebben zij een goede verhouding. Er worden twee kinderen geboren: Robert en Annelies. Maar later, door een onverwachte wending, ontspoort Herman. Nyai Ontosoroh runt inmiddels het hele bedrijf. Het drama ontvouwt zich als Herman wordt vermoord."


     Unicum in de Indonesische filmgeschiedenis


Arjan vertelt ons dat het grootste deel van de hoofd- en bijrollen gespeeld wordt door Indo's (Indonesiërs van gemengde Europese en Indonesische afkomst) en Nederlandse acteurs en actrices. Een aantal van hen werd speciaal voor de film uit Nederland gehaald. Dit is volgens Arjan een unicum in de Indonesische filmgeschiedenis. 

Arjan Onderdenwijngaard speelt in Bumi Manusia de rechter van de inlandse rechtbank die de moordzaak op Herman Mellema moet oplossen. Volgens Arjan wordt in de sleutelscène waarin Nyai Ontosoroh en Minke als verdachten terechtstaan, de klassen- en standenmaatschappij en het racisme in Nederlands-Indië goed zichtbaar: 

"Hoewel Minke en Nyai Ontosoroh beide inlander zijn, moet de nyai haar schoenen uitdoen en gehurkt de rechtbank betreden. Zij moet op de grond zitten. Haar brede (algemene) kennis, intelligentie en rijkdom doen niet ter zake. Minke daarentegen, omdat hij van adellijke afkomst is, hoeft dat niet. Hij mag gewoon lopen, zijn schoenen aanhouden en zitten op een stoel. Hij heeft, vanwege zijn adellijke status, vele privileges en heeft in vele opzichten dezelfde rechten als de Europeanen. Hij heeft daar bijvoorbeeld ook zijn goede opleiding aan te danken. Annelies die Indo-Europees is mag ook lopen, haar schoenen aanhouden en zitten op een stoel."


     Het leed van het arme Javaanse volk 


"De rechter ondervraagt scherp en speelt op de man/vrouw. Hoewel naar later blijkt onschuldig, wordt met name de nyai eigenlijk al publiekelijk veroordeeld door haar 'lage' positie in de maatschappij. Minke's ideaalbeeld van het westen stort in. Hij wordt zich meer en meer bewust van zijn Javaanse achtergrond en hij begint zich te verzetten. Hij gaat zich verdiepen in het leed van het arme Javaanse volk en schrijft scherpe stukken in het Maleis."

bumi manusia
Scéne in de rechtbank.

Arjan vertelt dat zijn scenes in de inlandse rechtbank vol emotie en drama zijn: 

"De spanning was ook tijdens de opnamen te snijden. Erg intens. De synergie tussen de acteurs en actrices was grandioos en dat is terug te zien in de film. Het was een mooie rol om te spelen. De rechter is een tegenpool van mijn eigen karakter. Hij is streng en scherp, klaar om de doodsteek te geven. Maar in iedere rol die je speelt, zit natuurlijk altijd wel wat van jezelf. Je moet graven in je emotionele geheugen en met aanwijzingen van de regisseur samen het karakter vormgeven."


     Meer een statement dan een interview


Bumi Manusia is het eerste deel van een tetralogie geïnspireerd op het leven van de 'Vader' van de nationale Indonesische pers Tirto Adhi Soerjo (Aarde der Mensen, Kind van alle Volken, Voetsporen en Het Glazen Huis, uitgegeven door Novib/Wereldvenster in samenwerking met Manus Amici in de jaren '80). Arjan heeft het boek direct na uitkomst in 1981 gelezen: 

"Dat kwam omdat ik samen met partner Theo Wilton van Reede in 1980 in opdracht van KRO Radio naar Indonesië ben geweest om er een documentaire te maken over de Indonesische literatuur. Pramoedya was net vrijgelaten na 14 jaar gevangenschap en was op dat moment bezig met de voorbereidingen voor de uitgave van Bumi Manusia. We hebben hem ontmoet en geïnterviewd. Hij wilde per se in het Nederlands antwoorden en vroeg ons om de vragen schriftelijk in te dienen. Hij tikte de antwoorden uit en las ze aan ons voor, meer als een statement dan een interview."


     Er zijn goede en slechte Nederlanders

 
"In de jaren erna hebben Theo en ik hem nogmaals geïnterviewd en wij hebben nog twee documentaires gemaakt over de boeken. De KRO heeft in 1982 als eerste een bewerking van Bumi Manusia, Aarde der Mensen als hoorspel uitgezonden met o.a. Wieteke van Dort als Annelies en Willem Nijholt als Minke. Tijdens de voorbereiding op mijn rol heb ik alle vier de boeken weer gelezen. Het blijft een meesterwerk dat een eerlijk beeld schetst van Nederlands-Indië begin 1900."

"Pramoedya was een bewonderaar van Multatuli. In al zijn boeken prevaleert het humanisme. Geen zwart-wit beeld. Er zijn goede en slechte Nederlanders. En hetzelfde geldt voor alle andere karakters. Rechters doen hun werk en volgen de wet, hoewel die wet niet altijd even rechtvaardig is."
 
bumi manusia
Gala première in Surabaya. Foto: Cindy Zahaque

Arjan zegt dat het de bedoeling is dat de film ook in Nederland te zien zal zijn:

"Het is een interessante film voor het Nederlandse publiek. Het schetst een goed en evenwichtig beeld van de koloniale samenleving, zoals die was aan het begin van de vorige eeuw. Een prachtige aanvulling op de films die gemaakt zijn over de koloniale tijd in Nederlands-Indië", aldus Arjan Onderdenwijngaard aan Indonesiënu.nl.

Gerelateerde artikelen

Dossier Indië

Dossier Indië

15-10-2019 | Nieuws
Van oktober 2019 tot en met januari 2020 presenteert LantarenVenster in samenwerking met het Wereldmuseum in Rotterdam e...
Meer »
Lombok na de aardbevingen

Lombok na de aardbevingen

21-09-2018 | Nieuws
Op Lombok wordt druk gewerkt aan de wederopbouw  van het eiland na de verwoestende aardbevingen. Prioriteit is om d...
Meer »
Bromo gesloten op Nyepi

Bromo gesloten op Nyepi

15-03-2018 | Nieuws
Niet alleen op Bali staat het dagelijkse leven stil op Nyepi. Ook op de Bromo doet de hindoe-bevolking aan vasten en med...
Meer »
Obama naar Yogyakarta

Obama naar Yogyakarta

28-06-2017 | Nieuws
Na zijn bezoek aan Bali, doet Barack Obama Yogyakarta aan. Yogyakarta is geen onbekende stad voor de voormalige presiden...
Meer »
Aardbeving treft Aceh

Aardbeving treft Aceh

07-12-2016 | Nieuws
[Laatste update 8-12-2016, 4.30 uur] De regio Pidie Jaya in de provincie Aceh is woensdagochtend 7 december 2016 getroff...
Meer »
Go-Jek mag blijven!

Go-Jek mag blijven!

18-12-2015 | Nieuws
De maatregel van het Indonesische ministerie van Transport om alle transportdiensten die online hun diensten aanbieden t...
Meer »
Het hagelt in Papua

Het hagelt in Papua

27-08-2015 | Nieuws
De districten Ilaga en Gome in de provincie West-Papua, zijn woensdagnacht (26/8) getroffen door hagel. De lokale autori...
Meer »
De mangrovebossen van Jakarta

De mangrovebossen van Jakarta

10-08-2015 | Ervaar Jakarta
Als je aan Jakarta denkt, denk je misschien aan een grote, drukke stad met hoge wolkenkrabbers, moderne winkelcentra, en...
Meer »
Minions spreken Indonesisch

Minions spreken Indonesisch

13-07-2015 | Nieuws
Indonesië-liefhebbers zal het misschien al zijn opgevallen. De minions spreken Bahasa Indonesia! Dat deze grappige ...
Meer »
Luchthaven Bali weer open

Luchthaven Bali weer open

11-07-2015 | Nieuws
Ngurah Rai International Airport in Denpasar, Bali, is zaterdag 11 juli 2015 weer open. De luchthaven is sinds donderdag...
Meer »
Woning te koop in Yogyakarta

Woning te koop in Yogyakarta

21-05-2015 | Nieuws
Wina dacht dat ze twee vliegen in een klap had geslagen. Binnen twee maanden tijd had ze voor haar woning in Yogyakarta ...
Meer »
5500 euro voor drie uurtjes

5500 euro voor drie uurtjes

13-05-2015 | Nieuws
De media in Indonesië stonden de afgelopen dagen bol van nieuws over Indonesische artiesten en hun bijbaantjes. Dez...
Meer »
Winactie The Wrap Up

Winactie The Wrap Up

08-12-2014 | Winactie
Van East West mocht Indonesiënu 1 x 2 vrijkaartjes weggeven voor 'The Wrap Up', wat het midden houdt tussen...
Meer »
Met de tram door Surabaya

Met de tram door Surabaya

25-11-2014 | Nieuws
Surabaya (Oost-Java) krijgt een een tram. Er zal zoveel mogelijk gebruik gemaakt worden van bestaande tramsporen die afs...
Meer »
Parkeerautomaten in Jakarta

Parkeerautomaten in Jakarta

29-09-2014 | Nieuws
Mensen die hun vervoermiddel willen parkeren in de Sabang-straat (Jalan Sabang) in Menteng, Jakarta, moeten vanaf vrijda...
Meer »
Winactie boek Solitude

Winactie boek Solitude

08-09-2014 | Winactie
Indonesiënu mag van Nieuw Amsterdam een exemplaar van het boek Solitude verloten onder onze lezers. Solitude&n...
Meer »
Ijen, de stinkende vulkaan

Ijen, de stinkende vulkaan

05-06-2014 | Ijen, Oost-Java
The Sydney Morning Herald heeft een lijst opgesteld van de tien meest stinkende locaties ter wereld. Ook Indonesië ...
Meer »
Rutte bezoekt Indonesië

Rutte bezoekt Indonesië

07-10-2019 | Nieuws
Minister-president Mark Rutte is maandag 7 oktober 2019 aangekomen in Jakarta. Rutte bespreekt daar met de Indonesische ...
Meer »
In luxe verblijven op Bali?

In luxe verblijven op Bali?

11-11-2017 | Advertorial
Op zoek naar luxe accommodatie op Bali? Neem dan een kijkje op de website van Bali Vakantie Verhuur. Bali Vakantie ...
Meer »
Obama houdt vakantie op Bali

Obama houdt vakantie op Bali

23-06-2017 | Nieuws
Voormalig president van de VS Barack Obama opent begin juli 2017 het Congres van de Indonesische Diaspora dat plaatsvind...
Meer »
Heritage in Transition

Heritage in Transition

19-03-2017 | Persbericht
Heritage in Transition is een fototentoonstelling over gebruikers van koloniaal erfgoed in Indonesië en een tijdsop...
Meer »
Bouw Trump-resort ophanden

Bouw Trump-resort ophanden

22-02-2017 | Nieuws
Pan Pacific Nirwana Bali Resort sluit op 31 juli 2017 zijn deuren. Daarmee wordt het startsein gegeven voor Trump Intern...
Meer »
Zikavirus in Jambi, Sumatra

Zikavirus in Jambi, Sumatra

31-08-2016 | Nieuws
Het Indonesische ministerie van Gezondheid bevestigt dat het zikavirus is aangetroffen in Jambi, Sumatra. Onderzoekers k...
Meer »
Zwitser vermist op Semeru

Zwitser vermist op Semeru

09-06-2016 | Nieuws
Een 26-jarige man uit Zwitserland is in Indonesië als vermist opgegeven. Hij beklom op 3 juni 2016 samen met zijn F...
Meer »
Herdenking 4 mei in Jakarta

Herdenking 4 mei in Jakarta

04-05-2016 | Nieuws
Op woensdag 4 mei 2016 om 17.00 uur lokale tijd vindt op het ereveld Menteng Pulo in Jakarta de jaarlijkse Dodenherdenki...
Meer »
50 bergen in 40 dagen

50 bergen in 40 dagen

27-04-2016 | Nieuws
De Indonesiër Willem Sigar Tasiam wil in 40 dagen 50 bergen in Indonesië beklimmen. Hij heeft zijn eerste klim...
Meer »
Kinderbedelaars in Jakarta

Kinderbedelaars in Jakarta

30-03-2016 | Artikel
De politie van Jakarta heeft onlangs een aantal Indonesiërs opgepakt die zich schuldig zouden hebben gemaakt aan ex...
Meer »
Tempe en rijst in de ruimte

Tempe en rijst in de ruimte

25-03-2016 | Nieuws
Een Cygnus cargo module met aan boord onder meer wetenschappelijke experimenten van Indonesische scholieren is woensdag ...
Meer »
Durian Fair 2016 Jakarta

Durian Fair 2016 Jakarta

12-02-2016 | Nieuws
Ben je een durian-liefhebber én ben je eind deze maand in de Indonesische hoofdstad? Bezoek dan 'Durian Fair ...
Meer »
Kerokan maakt je rustig

Kerokan maakt je rustig

07-09-2015 | Nieuws
Kerokan is een traditionele Javaanse behandelmethode die wordt gebruikt bij het verminderen van kwaaltjes zoals masuk an...
Meer »
Angklung Concert Eindhoven

Angklung Concert Eindhoven

23-05-2015 | Winactie
Bij het horen van de klanken van de angklung, wanen wij ons meteen in Indonesië. Groene rijstvelden, hoge bergen, e...
Meer »
Plastic rijst in omloop

Plastic rijst in omloop

21-05-2015 | Nieuws
Rijst die er uitziet als rijst maar geen rijst is. Lokale autoriteiten hebben op verschillende markten in Bekasi, West-J...
Meer »
Made in Indonesia 2014

Made in Indonesia 2014

15-09-2014 | Advertorial
Op zaterdag 20 september 2014 organiseert de Indonesische studentenvereniging PPI in samenwerking met de Indonesische am...
Meer »
'O, dat ding?'

'O, dat ding?'

06-09-2014 | Artikel
Odading is een populaire zachte en zoete snack uit West-Java. Het heeft qua vorm en smaak wel wat weg van een oliebol. O...
Meer »
Vrouwenbus in Jakarta

Vrouwenbus in Jakarta

04-09-2014 | Nieuws
De Jakartaanse busmaatschappij Transjakarta denkt erover na bussen in te zetten speciaal voor vrouwen. Dit om seksueel m...
Meer »
Nazicafé heropent deuren

Nazicafé heropent deuren

21-06-2014 | Soldatenkaffee Bandung
Een nazicafé in Bandung dat na tal van klachten is gesloten, heeft zaterdag 21 juni zijn deuren weer geopend, vol...
Meer »
100 verschillende soorten soto

100 verschillende soorten soto

06-06-2014 | Pekan Produktif Kreatif Indonesia
Wel 100 verschillende soorten soto werden er opgediend tijdens Pekan Produk Kreatif Indonesia – de Week voor Creat...
Meer »