Archeologen hebben op het Indonesische eiland Sulawesi mogelijk het oudste bewijs ter wereld gevonden van menselijk gebruik van geestverruimende middelen. Uit tandheelkundig onderzoek blijkt dat jager-verzamelaars in het gebied al tot 25.000 jaar geleden regelmatig op betelnoten zogen.
Het onderzoek, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Science Advances, richtte zich op twee zeldzame prehistorische skeletten van volwassen individuen die werden opgegraven in Zuid-Sulawesi, een gebied dat bekendstaat om zijn rijke prehistorische grotten en rotstekeningen. Het jongste skelet is zo'n 7.000 jaar oud, terwijl het oudste exemplaar tussen de 16.000 en 25.000 jaar oud is. Beide skeletten bleken extreem ingesleten tanden te hebben: de groeven waren zelfs zo diep dat het tandmerg bloot kwam te liggen.
Van bittere smaak tot roes
Onderzoekers van Griffith University (Australië) ontdekten in samenwerking met Indonesische wetenschappers dat de slijtage van de tanden niet door het eten zelf kwam. Door de karakteristieke, diepe groeven — veroorzaakt door de jarenlange wrijving van een harde noot tegen het gebit — bleken de vroege bewoners langdurig en herhaaldelijk te zuigen op vezelachtige betelnoten, die bekend staan om hun stimulerende en verdovende werking.
Waar tegenwoordig de noten vaak worden vermalen of gecombineerd met kalk voor een intenser effect, suggereert de vondst op Sulawesi een veel primitievere traditie. Wetenschappers vermoeden dat de noten werden gebruikt vanwege de bittere smaak en de verdovende werking, of misschien wel als een vroege vorm van pijnstilling tegen kiespijn. Ironisch genoeg veroorzaakte deze gewoonte door de enorme tandslijtage op termijn juist meer gebitsklachten.
Ouder dan bier
Deskundigen noemen de ontdekking een belangrijke doorbraak. Het toont aan dat de consumptie van betelnoten in de regio diep verankerd is in de prehistorie en duizenden jaren ouder is dan andere bekende oude genotmiddelen, zoals de resten van alcoholisch bier van 13.000 jaar oud in Israël of cactusgebruik in Peru van 10.000 jaar oud.
De betelnoot is vandaag de dag — na alcohol, nicotine en cafeïne — dan ook het vierde meest gebruikte psychoactieve middel ter wereld, dat door honderden miljoenen mensen wordt gebruikt in het gebied tussen India en de Stille Oceaan.
Reacties