Op het Indonesische eiland Sulawesi hebben archeologen een handvol stenen werktuigen gevonden die dateren van ongeveer 1 miljoen tot 1,5 miljoen jaar geleden. Deze vondst suggereert dat Sulawesi al relatief lang vóór de evolutie van de Homo sapiens werd bewoond door een onbekende mensensoort. 

Snij- en schraapwerktuigen


In een studie die woensdag (6/8) werd gepubliceerd in het tijdschrift Nature analyseerden onderzoekers een reeks stenen werktuigen die het oudste bewijs vormen van menselijke verwanten in Wallacea, een uitgestrekte eilandengroep tussen de Australische Plaat en de Aziatische Plaat. 

Het zijn eenvoudige, scherpe stukjes steen die nuttig zijn als algemene snij- en schraapwerktuigen', aldus Adam Brumm, medeauteur van de studie en hoogleraar archeologie aan de Griffith Universiteit in Australië in een e-mail aan de wetenschappelijke nieuwssite Live Science.

Percussietechniek


Bij opgravingen tussen 2019 en 2022 ontdekte het team onderzoekers zeven artefacten in Calio, een vindplaats in de provincie Zuid-Sulawesi. De artefacten, die gemaakt zijn van vuursteen - een hard en fijnkorrelig sedimentair gesteente - werden vervaardigd met behulp van de zogeheten percussietechniek. Met deze techniek wordt met een hamersteen op een kernsteen geslagen om scherpe afslagwerktuigen te creëren. 

Een van de werktuigen was zelfs geretoucheerd wat inhoudt dat de randen van het werktuig werden bijgesneden om het scherper te maken. 

Door verschillende dateringsmethoden te combineren, konden de onderzoekers de sedimenten waarin de werktuigen werden gevonden, dateren: tussen de 1,04 miljoen tot 1,48 miljoen jaar oud. Dit komt chronologisch overeen met de Homo erectus die ongeveer 1,6 miljoen jaar geleden het Indonesische eiland Java bereikte na eerst in Afrika te zijn geëvolueerd. 

Fossielenbestand


Anders dan Java heeft Sulawesi niet zo'n uitgebreid fossielenbestand. Tot dusver is het oudste skeletelement dat op Sulawesi is gevonden een fragment van een bovenkaak van een moderne mens. Dat fragment is volgens Brumm ongeveer 25.000 tot 16.000 jaar oud. 

Sulawesi herbergt ook 's werelds oudste verhalende grotschildering van minstens 51.200 jaar oud. En, het oudste stenen werktuig dat op Sulawesi is gevonden, is ongeveer 194.000 jaar oud, aldus de onderzoekers in hun studie. 

Hobbitachtigen


De nieuwste ontdekking van stenen werktuigen laat zien dat menselijke verwanten Sulawesi veel eerder bewoonden dan eerder werd aangenomen, waarschijnlijk al voordat ze het eiland Luzon in het noorden (Filipijnen) en het Indonesische eiland Flores in het zuiden bereikten. Dit betekent dat de mysterieuze mensensoort op Sulawesi weleens de voorouders kunnen zijn van de Homo luzonensis of de Homo floresiensis, menselijke verwanten ter grootte van een hobbit. 

Het team onderzoekers is er nog niet over uit welke soort de werktuigen heeft gemaakt. Volgens Brumm is het te voorbarig om te concluderen dat de makers van de werktuigen mensachtigen zijn, zolang er nog geen fossielen van archaïsche mensachtigen op Sulawesi zijn gevonden. 

Echter, gezien de datering, is het meest waarschijnlijke scenario volgens Brumm dat de werktuigen zijn gemaakt door de Homo erectus of een soort die lijkt op de Homo floresiensis. Ook denkt het team onderzoekers dat de mensachtigen van Flores oorspronkelijk uit Sulawesi kwamen. 

Voedselverwerving


Ook is het nog niet duidelijk waarvoor de mensachtigen de werktuigen gebruikten. 

Mensachtigen zouden ze kunnen hebben gebruikt voor taken die te maken hebben met het direct verwerven van voedsel, of om werktuigen te maken van hout of andere plantaardige materialen', aldus Brumm aan Live Science. 

Geen van de tot nu toe gevonden dierenbotten vertoont echter snijsporen of andere tekenen van slachting. 

Zuid-Sulawesi


In het zuiden van Sulawesi worden bij opgravingen de meest bijzondere vondsten gedaan. Zo is in 2015 het skelet gevonden van een jonge vrouw die 7200 jaar geleden overleed. De vrouw, die ook tot de jagers- en verzamelaarsgroep Toalean behoorde, werd door archeologen omgedoopt tot Bessé. 

Het gebied staat bekend om de vele grotten met eeuwenoude rotstekeningen. Zo is dichtbij de grot waar de overblijfselen van Bessé zijn ontdekt, een minstens 45.500 jaar oude rotstekening gevonden van een zwijn. De eeuwenoude rotstekeningen op Sulawesi verschaffen veel informatie over het leven van de mens vóór de allereerste beschavingen in Zuidoost-Azië.