Handafdrukken op grotwanden in een grotendeels onverkend gebied op Sulawesi zijn mogelijk de oudste grottekeningen die tot nu toe zijn bestudeerd. Indonesische en Australische onderzoekers die de grottekeningen analyseerden, zeggen dat de geelbruine handafdrukken dateren van minstens 67.800 jaar geleden. 


Thuisbasis van een bloeiende artistieke cultuur


Onderzoekers zeggen dat de makers van de afdrukken hun handen tegen de rotswanden plaatsten en daar pigment overheen bliezen, waardoor er een omtrek van de hand achterbleef. Sommige vingertoppen werden zelfs aangepast om ze puntiger te laten lijken.


De top van één vinger lijkt opzettelijk smaller te zijn gemaakt. Dit is gedaan door extra pigment aan te brengen of door de hand te bewegen tijdens het aanbrengen van pigment. Dit is een bijzondere stijl die tot nu toe alleen op Sulawesi is gevonden', staat in de studie die is gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.


De handafdrukken werden ontdekt in de grot Metanduno op het eiland Muna dat deel uitmaakt van de provincie Zuidoost-Sulawesi. 


Deze prehistorische kunst laat zien dat het Indonesische eiland Sulawesi de thuisbasis was van een bloeiende artistieke cultuur. Om te bepalen hoe oud de tekeningen zijn, onderzochten wetenschappers de mineraalkorsten die zich bovenop de handafdrukken hadden gevormd.


Oudste kunst op rotswanden


Indonesië staat bekend om enkele van 's werelds oudste grottekeningen, schrijft Associated Press. De nieuwe kunst uit het zuidoosten van Sulawesi is de oudste kunst die op grotwanden is gevonden. De handafdrukken laten tevens een complexere traditie van rotskunst zien die een gedeelde culturele praktijk kan zijn geweest, aldus studieauteur Maxime Aubert van de Griffith University, die de studie woensdag (21/1) publiceerde in Nature.


Wetenschappers willen heel graag begrijpen wanneer de vroege mensen kunst leerden maken en overgingen van stippen en lijnen naar meer betekenisvolle representaties van zichzelf en de wereld om hen heen. De grottekeningen op Sulawesi helpen bij het vaststellen van een tijdlijn voor het ontstaan van de menselijke creativiteit.


De makers van de kunst


Het is nog niet duidelijk wie de makers zijn van de handafdrukken. Onderzoekers denken dat het de Denisovans kunnen zijn geweest, een oude mensengroep die in het gebied leefde en mogelijk interactie had met onze Homo sapiens-voorouders voordat ze uiteindelijk uitstierven. 


Of, het kunnen ook de moderne mensen zijn geweest die rond die tijd vanuit Afrika via het Midden-Oosten naar Australië trokken. 


Hoe dan ook, fijne details in de grotkunst, waaronder de opzettelijk aangepaste vingertoppen, wijzen op een menselijke hand.


Niet het einde van het verhaal


Andere tekeningen die in hetzelfde gebied op het eiland zijn ontdekt, waaronder een menselijke figuur, een vogel en paardachtige dieren, bleken veel recenter te zijn gemaakt, sommige ongeveer 4000 jaar geleden.


Er is waarschijnlijk nog meer kunst te vinden op nabijgelegen eilanden die mogelijk nog ouder is dan de handafdrukken. Toekomstige studies kunnen wetenschappers helpen begrijpen hoe deze artistieke tradities zich over de wereld verspreidden en hoe ze verweven zijn met de begindagen van de mensheid.


'Voor ons is deze ontdekking niet het einde van het verhaal,' aldus Aubert in een e-mail. 'Het is een uitnodiging om verder te blijven zoeken.'


Zuid- en Zuidoost-Sulawesi


Grotkunst in de provincie Zuidoost-Sulawesi is minder goed onderzocht dan grotkunst in de provincie Zuid-Sulawesi. In Zuid-Sulawesi, met name in het gebied Maros-Pangkep, is al jarenlang veel onderzoek gedaan. Het gebied staat bekend om de vele grotten met eeuwenoude rotstekeningen, waaronder afbeeldingen van dieren die alleen op Sulawesi voorkomen, zoals het beroemde wrattenzwijn. 


De ontdekking van de handdrukken - de oudste tot nu gevonden grotkunst - in een grot in Zuidoost-Sulawesi, suggereert dat er in dat gebied mogelijk meer schatten verborgen liggen. Ook in Maros-Pangkep zijn handafdrukken gevonden. Die dateren echter van zo'n 40.000 jaar geleden.